Stemtherapie voor transvrouwen: veel oefenen is essentieel

Posted on maart 10, 2017 by Ellen Defrancq

Stemtherapie is voor transvrouwen vrijwel even belangrijk als een operatie die het gezicht vervrouwelijkt. Dat meent Katrien Eerdekens, logopediste bij 2pass Clinic in Antwerpen. Samen met Danielle Lang ontwikkelde ze de 2pass Clinic Voice app, met spraak- en stemoefeningen voor transvrouwen (zie foto). Maar stemtherapie is meer dan alleen een handige app. In dit interview vertelt Katrien wat er allemaal bij komt kijken. “Mijn transvrouwen zijn mijn meest gemotiveerde patiënten!”

Katrien, kun je kort uitleggen wat stemtherapie inhoudt?

Voice app 2pass Clinic

“Het betekent dat we echt gaan werken aan een vervrouwelijking van de stem. Het is de bedoeling dat de patiënt zich na het volgen van stemtherapie zelfverzekerder voelt en met haar stem naar buiten durft te komen. Ik focus eerst op het uitleggen van hoe de stem werkt. Wat beslist aan bod komt, is resonantie. Een man spreekt meer vanuit de borstresonans, terwijl een vrouw meer kopresonans heeft. Ik ga van daaruit een hogere toonhoogte creëren. Een vrouw zit rond de 200 Hz, een man rond de 120. Het is niet zo dat de patiënt de 200 Hz zeker haalt. Vaak zijn ze heel erg tevreden met 165-185, de genderambigue zone. Dat kan genoeg zijn. Ook de articulatie is een belangrijk aspect. Vrouwen spreken pittiger, gebruiken hun tong en hun lippen meer. De klank wordt meer naar voren geprojecteerd. Intonatie behandelen we ook uitgebreid. Vrouwen hebben een heel fluctuerende intonatie, terwijl mannen eerder monotoon en vlak spreken. Uiteraard komt ook de non-verbale communicatie voor een stuk aan bod. Wat is hun houding? Hoe zitten ze? Gebruiken ze hun handen als ze spreken? Dat laatste doen vrouwen veel meer. Daar kijk ik ook naar. Ik ben vooral een coach. Ik help mensen in het zoeken naar hun nieuwe stem, maar natuurlijk ben ik er niet altijd. Dus als de stemtherapie stopt, wil ik dat zij hun eigen stem kunnen blijven sturen en coachen.”

Zijn de verschillen tussen mannen- en vrouwenstemmen vooral fysiek bepaald?

“Zeker en vast. Een man heeft een grotere vocal tract. Je hebt je larynx, dat is het gedeelte waar de stembanden in zitten. Bij een man zijn de stembanden langer en dikker. Meer massa geeft een lagere klank. Daar kan ik niks aan veranderen. Alleen een stemoperatie kan dat. De mondholte en de neusholte zijn bij een man groter. Die klank kunnen we gaan vervormen en de articulatie gaan we aanpassen. Het is de bedoeling dat de larynx hoger in de keel geplaatst wordt, zodat ook de resonantieholtes een andere vorm krijgen en we zo vrouwelijker kunnen klinken.”

Maakt het verschil of je tegenover een vrouwelijke of een mannelijke logopedist zit?

“Natuurlijk heeft dat invloed. Ik ben ervan overtuigd dat heel wat mannelijke collega’s perfect een stem kunnen vervrouwelijken, op voorwaarde dat ze het goed kunnen voordoen. Een logopedist is een model dat juist stemgebruik voordoet. Uiteraard doe ik dat automatisch goed, omdat ik een vrouw ben, maar ik heb daarvoor ook heel hard geoefend. Dat is ook de reden om een voice app te maken. Daar zit ook die klank in, met video’s en geluidsopnames van mezelf, zodat de patiënten ook als ze thuis zijn, kunnen oefenen met het model erbij.”

De patiënt neemt de logopedist mee naar huis.

“Voilà. Inderdaad.”

Stemoperaties voor transvrouwen

Lukt het transvrouwen met oefeningen alleen om een goed resultaat te bereiken?

“Niet altijd. Een stem is helaas afhankelijk van heel wat factoren. Onze stem is ook de stressvanger van ons lichaam. Als mensen gestresseerd zijn gaan meteen de hals- en schouderspieren aanspannen. Transvrouwen hebben vaak mentale spanning. Dat heeft een grote impact. Soms is het daarom goed om even te wachten tot ze zich beter in haar vel voelt. Dan nog krijgen we niet altijd het gewenste resultaat. Dat kan veel redenen hebben. Of ze oefenen niet genoeg of ze hebben faalangst om de nieuwe stem mee te nemen naar buiten. Bij mij in het lokaal en thuis lukt het perfect, maar dan gaan ze naar de bakker en daalt het volledig in. Hun lichaamsspanning stijgt op dat moment zo hoog dat ze geen controle meer hebben over al deze holtes en hun spieren. Ik stel altijd voor om eerst logopedie te doen. Heb je aan alle aspecten kunnen werken, maar kun je toch niet passeren met je stem en voel je je onzeker, kan je een operatie doen als de finishing touch. Dat is een extraatje om de toonhoogte aan te passen, zodat ze zich daarna alleen nog moeten focussen op de resonans, de intonatie en articulatie.”

Lukt het altijd met een operatie?

Katrien Eerdekens voice therapist“Het resultaat is meestal wel oké. Toch zijn heel wat transvrouwen ook dan niet tevreden. Een operatie is ingrijpend. Ze werken aan het stemapparaat en creëren littekenweefsel. Ze gaan de stembanden aanpassen. Er zijn twee operaties die vaak voorkomen. Ofwel is er de CTA: de cricoïdthyroidapproximatie. De stembanden worden dan op een constante manier aangetrokken, waardoor de klank hoger wordt. Het is een heel eenvoudige operatie en lukt bijna altijd, zeggen NKO-artsen. Er wordt een snede gemaakt in de hals, maar die herstelt goed. De operatie heeft wel nadelen. De stem wordt zo vastgezet dat er maar één klank mogelijk is. Zingen gaat niet meer. Je hebt maar één toon. Ook werken aan intonatie bij de logopedist wordt moeilijk. Op de lange termijn beginnen de spieren ook terug te lossen, waardoor de stem weer indaalt.
Een andere operatie is de glottoplasty. Er wordt geen snede gemaakt in de hals; men gaat via de mond naar binnen als de patiënt onder narcose is. Uw stembanden zijn twee kleine spiertjes. Met een laser wordt littekenweefsel gemaakt waardoor de stembanden korter worden. Het nadeel is een lange herstelperiode, want er moet na de operatie vijftien dagen gezwegen worden. Bij glottoplasty is er vaak nog een tweede behandeling, waarbij men met een laser over de stemplooien gaat om ze ook dunner te maken. Dat heeft een heel groot effect. Het duurt even, maar na zes maanden tot een jaar is het resultaat echt prachtig. Je kan alles doen met je stem en deze bij de logopedist mooi trainen. De stembandsluiting vermindert wel. Daardoor treedt een lichte heesheid op. Vrouwen hebben meer lucht op hun stembanden en spreken meer met een aanloop. Transvrouwen vinden dat meestal heel mooi. Ik vind dat zelf een klein nadeel, maar zij zijn er blij mee.”

Het belang van stemtherapie

Passeren is belangrijk. Kun je zeggen dat de stem misschien wel even belangrijk is als facial feminisation surgery (vervrouwelijkende gezichtsoperatie)?

“Absoluut. Dat geven transvrouwen ook aan. Ik heb ooit een quote gevonden van Gérard Bauer: Een stem is een tweede gezicht. Ik ben het daarmee eens. Dat is voor cisgenders het geval en zeker ook voor transgenders. Aan de telefoon, als er geen gezicht is om naar te kijken, val je als transvrouw volledig door de mand. Er zijn wel tools om die stem iets meer scherpte te geven, zodat ze veel beter overkomt door de telefoon. Dat is niet simpel, en vaak pas het laatste wat lukt tijdens de stemtherapie. Dat is en blijft ongelooflijk moeilijk: aan de telefoon passeren.”

Hoe lang duurt stemtherapie, van binnenkomst tot het moment waarop de patiënt tevreden is en passeert?

“Dat hangt erg af van hoe goed de patiënt thuis oefent. Ik zie de patiënt meestal een of twee keer per week. Dan krijgen we op een halfjaar veel gedaan. Als we mekaar dan nog regelmatig terugzien, lukt het wel, als de patiënt thuis hard oefent. Ik heb er ook die een jaar tot anderhalf jaar in behandeling zijn. Die kunnen hun stem wel heel vrouwelijk maken, maar hebben moeite om de transfer te maken naar het dagelijks leven. Dan gaan we samen naar de bakker en bestellen we een brood. Of we kijken samen hoe je een presentatie op je werk moet doen. Ook daarin help ik als logopedist. Dat is heel afhankelijk van de noden.”

Zijn transgenders een leuke groep om mee te werken?

“Mijn transvrouwen zijn mijn meest gemotiveerde patiënten. Zij willen aan hun stem werken, doen hun best om de klank te ontdekken en zijn echt geobsedeerd door hun eigen stem. Dat maakt het super. Iemand die vanwege een stembandknobbel naar de logopedist moet, vindt dat verschrikkelijk. Maar transvrouwen willen het echt. Ze zijn constant aan het luisteren en bezig met wat mensen denken. Dat zijn heel dankbare patiënten. Het zijn allemaal schatten!”

Lees hier meer over de voice app van 2pass Clinic

Recent Comments

Fields marked with * are required fields.


You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

*

Subscribe To Our Newsletter

Subscribe To Our Newsletter

Join our mailing list to receive the latest news, before and after's and updates from our team.

We will keep you informed!